પહેલી પીળી આંખડી….. ગરમાળો…

લીલા વીલા ચહેરે પહેલી પીળી આંખડી ખૂલી,
‘આવ ઉનાળા,’ કહી ગરમાળે લગરીક લીધું ઝૂલી.

ફરકી, ફરકી, ફરકી આજે પ્રથમ સેર જ્યાં ફરકી,
‘સૂર્યદેવનું પાવન પગલું,’ કહીને કોયલ મરકી;
ક્યાંક ભૂલથી તૂટી ન જાયે પીળું ફૂલ એકાદું
ખિસકોલી એ ધ્યાન રાખતી બીજી ડાળ પર સરકી;
દેવચકલી પણ બે પળ માટે ખાવું-ગાવું ભૂલી.
‘આવ ઉનાળા,’ કહી ગરમાળે લગરીક લીધું ઝૂલી.

હવે ભલેને ગ્રીષ્મના ડિલે ફૂટતી લૂની પાંખો,
હવે ભલેને સૂરજદાદો કાઢે કરડી આંખો;
હવે ભલેને તપતા રસ્તા બોલે, અમને સાંખો
હવે આ પીળો વાન થશે ન મોસમ સામે ઝાંખો,
ડગલે પગલે શહેરમાં ખૂલશે પીળી શીળી મઢૂલી.
‘આવ ઉનાળા,’ કહી ગરમાળે લગરીક લીધું ઝૂલી.

– વિવેક મનહર ટેલર
(૨૬-૦૩-૨૦૨૬)

શીળી મઢૂલિ….

વારતા બંને તરફ સરખી રહી…. …સારસ બેલડી, ભરતપુર, ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૫

વાયદો કરવા છતાંયે ના મળ્યાંની વારતા બંને તરફ સરખી રહી,
ચાહ નહોતી એવું તો નહોતું જરા, પણ વ્યસ્તતા બંને તરફ સરખી રહી.

કો’કને ત્યાં પહેલવહેલીવાર બે આંખો મળી, મળતી રહી, મળતી રહી,
હોઠ ના ખૂલ્યા પરંતુ દિલ મળ્યાંની સ્પષ્ટતા બંને તરફ સરખી રહી…

એક જણ થઈને સિતારો આભમાં ચમક્યું, બીજું નેપથ્યમાં આખું જીવન,
રામ જાણે! મીર માર્યાની ખુશી તો તે છતાં બંને તરફ સરખી રહી.

રેતશીશીમાંથી શું રેતી જ? ના! સરતી રહી સમજણ ઉભય માટેની પણ,
જિંદગી સાજીસમી હોવાની તો પણ માન્યતા બંને તરફ સરખી રહી.

હું વધું કે તું વધેની વાટ જોવામાં જે આગળ ના વધી એ જિંદગી!
પહેલ ત્યાંથી થાય તો સૌ ભૂલવાની સજ્જતા બંને તરફ સરખી રહી.

યુદ્ધમાં પરિણામ કેવળ તોળશો તો પલ્લાં નક્કી ઊંચાં-નીચાં લાગશે,
પણ ખુવારી ત્રાજવે તોળો તો સમજાશે, મતા બંને તરફ સરખી રહી.

– વિવેક મનહર ટેલર
(૧૧/૦૨- ૦૪/૦૩/૨૦૨૬)

વ્યસ્તતા બંને તરફ સરખી રહી…. …સારસ બેલડી, ભરતપુર, ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૫

(પથ્થરો બોલે તો બોલાવી જુઓ….. …રાણીની વાવ, પાટણ, ડિસેમ્બર ૨૦૨૫)

[અમેરિકાથી કવયિત્રી સુશ્રી પન્ના નાયકનો સંદેશ આવ્યો કે એમની ભારતની આ વેળાની શિયાળુ મુલાકાત ટાંકણે અને અમેરિકા ગયા બાદ ફરી એકવાર પડી જવાના કારણે એમણે વ્હીલચેરમાં ફરવાની કમનસીબી પ્રાપ્ત થઈ છે. એમના જીવનસાથી શ્રી નટવર ગાંધીએ એક સૉનેટ લખીને એમને સધિયારો આપ્યો. મને વિચાર આવ્યો કે પન્ના નાયક જો સૉનેટ લખે તો શું લખે? બસ, એ વિચારની ફળશ્રુતિ એટલે આ સૉનેટ… પણ આપે એને કોઈ ઘટનાના પરિપ્રેક્ષ્યમાં નહીં, કવિતાની એરણ પર જ નાણવાનું છે… પ્રતિભાવ અવશ્ય પાઠવજો…]

*

(શિખરિણી-મંદાક્રાન્તા)

અકસ્માતે મારો પગ લપસતાં તૂટ્યું સઘળું-
ગયો થાપો તૂટી, પણ ફકત શું એ? નહીં નહીં…
ઘણાં સ્વપ્નો, આશા ભવતરણનાં પાંપણ મહીં
ભરીને રાખ્યાં’તાં, ખતમ થયું સૌ, ના બચ્યું કશું.

ગયાં વર્ષો એ સૌ સતત સુખમાં, મોજ કરતાં;
ઊંચાનીચા માર્ગે પણ જળ સમા બેઉ વહતાં
રહ્યાં સાથેસાથે પરસપરનો સ્નેહ લહતાં;
હવે પૈંડાવાળી ખુરશીવશ છું, રે વિવશતા!

નિહાળી બે બુંદો નયન મહીંથી ગાલ સરતી,
ધસી આવ્યો, બેઠો ઘૂંટણભર તું, વા અવગણી;
મને ઝાલી, લૂછી નયન, કહ્યું તેં, ચૂંટલી ખણી-
“નિરાશા? રે બુદ્ધુ! ચડતીપડતીથી તું ડરતી?

“આડો આવે ભગવન ભલે, દે ભલે કાંખઘોડી,
જોડી રે’શે અતૂટ, શકશે વાળ સુદ્ધાં ન તોડી.”

– વિવેક મનહર ટેલર
(૧૫-૧૮/૦૨/૨૦૨૬)

*

(ગીત ગાયા પથ્થરોને….. …રાણીની વાવ, પાટણ, ડિસેમ્બર ૨૦૨૫)

કર્ણિકાર….

કર્ણિકાર! ઓ કર્ણિકાર!*
ઘણા વખતથી કંઈ જ નથી લખ્યું, તું કંઈક વિચાર…
નિષ્પ્રાણ કલમામાં શી વિધ કરવો પ્રાણ તણો સંચાર?

ભરી વસંતે તારી જેમ જ થઈ ગયો છું ખાલી,
કાગળ પાડે આંસુ કોરાં, તોયે કલમ ના ચાલી;
તારે તો શું? ગ્રીષ્મ આવતાં વસ્ત્ર નવાં તૈયાર,
મારું તો કંઈક વિચાર…

તારા એક એક પાન સંગ હું ‘લાસ્ટ લિફ’ જીવ્યો છું,
તારે એક એક સેર ફૂટે તે સાથે હું ફૂટ્યો છું;
તેં સૂરજનો, મેં જીવનનો સરખો ખાધો માર,
વિચાર, કંઈક વિચાર…

કેટકેટલાં ગીત મેં, પ્યારે! તારા નામનાં ગાયાં,
તારા છાંયે મારા કેટલા ઓગાળ્યા પડછાયા;
યાદ કરી એ દિવસો જૂના, સહેજ તો ઋણ ઉતાર,
કોઈક તો દે વિચાર…
–
વિવેક મનહર ટેલર
(૦૨-૦૨/૨૬-૦૩-૨૦૨૬)

(*કર્ણિકાર = ગરમાળો)

સોળે કળાએ…. કર્ણિકાર

કોઈ આપને સ્મરે છે પળપળ… આપને શું એ ખ્યાલ છે?
ખ્યાલ નથી તો દાવો શીદ કે અમ પર અઢળક વહાલ છે?

આખેઆખી જાત બિછાવી દીધી અમે તો ઓરતા સાથે,
મેહ તમારી નેહનજરના તોય કેમ ન વરસ્યા માથે,
વિગત વખત પર નજર કરો તો,
દિલ પર હાથ મૂકીને કહો તો,
બે હૈયાં વચ્ચે જે કંઈ છે – ખુશહાલ છે? બેહાલ છે?

અમે તમારા થઈ રહેવાને પરહર્યાં ખુદનાં સૌ સપનાં,
પણ ના લાગે પોતીકાં તમને તો એ સપનાં શા ખપનાં?
સઘળું વિસરી જઈને પળભર,
સાચેસાચું કહો તો દિલબર,
અમારા જેવા અહીંયા છે, શું ત્યાં પણ એવા જ હાલ છે?

– વિવેક મનહર ટેલર
(૨૦-૨૪/૦૬/૨૦૨૫- ૦૪/૧૧/૨૦૨૫)

કવિતા ક્યાંથી આવે છે એ કોયડો તો સંસારની પહેલી કવિતા રચાઈ હશે ત્યારથી લગભગ વણઉકલ્યો જ રહ્યો છે… સામાન્યરીતે એક સવાલના ચાર વિકલ્પ અપાય અને એમાંથી કોઈ એક જ સાચો હોય, પણ કવિતાની સર્જનપ્રક્રિયાનો સવાલ ચાર વિકલ્પ સાથે પૂછી શકાય એમ નથી. આ સવાલનો જવાબ શોધવા માટે સો વિકલ્પ આપવા પડે અને બનવાજોગ છે કે આ સોએ સો વિકલ્પ સાચા હોય… કાવ્યસર્જનના રહસ્યસ્ફોટનું ઉખાણું મને પૂછવામાં આવે તો એના સો જવાબોમાંથી આગળા પડતો એક જવાબ છે – આપ સહુનો પ્રેમ… આપ સહુનો નિઃસ્વાર્થ અને નિર્વ્યાજ સ્નેહ મને સતત લખવા માટે પ્રેરતો આવ્યો છે… અને આ ઉષ્માના સહારે સહારે આજે આ વેબસાઇટના બે દાયકાની મજલ પૂરી થઈ…

આજથી વીસ વર્ષ પહેલાં આ સાઇટ શરૂ કરી ત્યારે અંદાજ નહોતો કે આ વેબસાઇટ સ્વરચિત ગુજરાતી કાવ્યોની સર્વપ્રથમ વેબસાઇટ બનશે…

ગુજરાતી ભાષાની સર્વપ્રથમ સ્વરચિત કાવ્યોની મારી વેબસાઈટ – શબ્દો છે શ્વાસ મારા ~ www.vmtailor.com – એક એક વરસ કરતાં કરતાં આપના સ્નેહ અને આશિષના બે દાયકા વીતી ગયા..…

વિગત વીસ વરસોમાં મેં એનું કર્યું એનાથી વિશેષ આ વેબસાઇટે મારું ઘડતર કર્યું છે એમ કહું તો એમાં અતિશયોક્તિ નથી. નિયમિતતાની સાથોસાથ એણે મને કટિબદ્ધતાના પાઠ પણ શીખવાડ્યા. એક-એકથી ચડિયાતા મિત્રો અપાવ્યા અને પુષ્પગુચ્છ અને કંટક –ઉભયને સમાનભાવે સ્વીકારતાં પણ શીખવ્યું.

૨૦ વર્ષ..
૭૫૦ થી વધુ રચનાઓ..
૧૬૫૦૦ થી વધુ પ્રતિભાવો…

શબ્દોને શ્વાસના દોરમાં પરોવી કાવ્ય રચતા રહેવાનો આ સિલસિલો શ્વાસ ચલે ત્યાં સુધી ચાલતો રહે એ જ ઇચ્છા છે…
આપ પણ સાથ નિભાવશો ને?

આભાર…

બોલ્યું ચાલ્યું માફ કરજો…. ….યુટાહ, અમેરિકા, ૨૦૨૪

જે છે એ ગડમથલ કહીને બેસી જઈશ હું, બોલ્યું ચાલ્યું માફ કરજો.
બસ, આખરી ગઝલ કહીને બેસી જઈશ હું, બોલ્યું ચાલ્યું માફ કરજો.

કાલે કદાચ સૂર્ય ન ઊગે એ શક્ય છે, સાંજે એની પાસે જઈને
ફોકટ છે દડમજલ કહીને બેસી જઈશ હું, બોલ્યું ચાલ્યું માફ કરજો.

કહેવાયું જે હજાર વખત, એ સિવાયનું લાવું તો પણ ક્યાંથી લાવું?
થોડું અદલબદલ કહીને બેસી જઈશ હું, બોલ્યું ચાલ્યું માફ કરજો.

મંઝિલ મળી કે નહીં મને, હે સુજ્ઞ ભાવકો! આપ સૌ એ નક્કી કરજો;
કેવી રહી મજલ કહીને બેસી જઈશ હું, બોલ્યું ચાલ્યું માફ કરજો.

ખાલીપો ખાલી થાય છે, સાચવજો દોસ્તો! અંતમાં જે હાથ આવ્યું-
બસ, એ જ દરઅસલ કહીને બેસી જઈશ હું, બોલ્યું ચાલ્યું માફ કરજો.

અહીંયા વિવેક નામનો શાયર હતો કોઈ; શું હતો એ ને શું નહોતો?
એ વાત પલ દો પલ કહીને બેસી જઈશ હું, બોલ્યું ચાલ્યું માફ કરજો.

– વિવેક મનહર ટેલર
(૧૯/૧૦-૧૭/૧૨/૨૦૨૫)

તું નાસીપાસ રહે એ મને નથી ગમતું…. ….સામાન્ય કલકલિયો, ભરતપુર, ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫

૧૧-૧૧-૨૦૨૨ના દિવસે અડધી લખેલી ગઝલ ત્રણ વરસ પછી ૨૪-૧૦-૨૦૨૫ના રોજ પૂરી કરી – તમે ઉદાસ રહો એ મને નથી ગમતું… પણ ‘રહો’ રદીફ રહી રહીને ‘રહે’ પોકારતી હતી, એટલે એ ગઝલ રદ કરીને એકાદ-બે નવા શેર સાથે આ નવી ગઝલ. આપને કઈ ગઝલ ગમી? મૂળ ગઝલ કે આ નવ્યસંસ્કરણ? કમેન્ટમાં અવશ્ય જણાવજો…

તું નાસીપાસ રહે એ મને નથી ગમતું,
સતત ઉદાસ રહે એ મને નથી ગમતું.

ઉદાસ રહે ભલે, કિંતુ ઉદાસ હાલતમાં
તું આસપાસ રહે એ મને નથી ગમતું.

મને ગમે જ છે તું આસપાસ હો એ, પણ
હા, બારેમાસ રહે એ મને નથી ગમતું.

અમાસ છે તો આ સૌ તારલા બુઝાવી દો…
લગીર ઉજાસ રહે એ મને નથી ગમતું.

તરત પરત જવા દેવાનું રુચે કેમ ભલા?
તું થઈને શ્વાસ રહે એ મને નથી ગમતું.

હો ફક્ત આવજા ગંતવ્ય એવો શ્વાસ સમો
અદિશ પ્રવાસ રહે એ મને નથી ગમતું

ગઝલમાં આવે છે તો આવ અર્થ થઈ, કેવળ
બનીને પ્રાસ રહે એ મને નથી ગમતું.

– વિવેક મનહર ટેલર
(૨૦-૧૧-૨૦૨૫)

ભલેને તેં મને દિલની નજીક રાખ્યો નથી,
બીજાની ખાસ રહે એ મને નથી ગમતું.

– આ શેર તો બિલકુલ અનાયાસ ને આપોઆપ જ સ્ફૂરી આવ્યો… પણ લખ્યા પછી ખ્યાલ આવ્યો કે ‘તુમ કિસી ઔર કો ચાહોગી તો મુશ્કિલ હોગી’ ગીતના દૃઢીભૂત સંસ્કારનું જ એ ફરજંદ હોવાની શક્યતા નકારી ન શકાય. એટલે ગઝલના નવોન્મેષ સમયે એ શેર ગઝલમાંથી દૂર કર્યો છે.

તું આવ કે પાડી રહ્યો છું સાદ હું તને… ….સામાન્ય કલકલિયો, ભરતપુર, ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫

તમે ઉદાસ રહો એ મને…. . . …..લિટલ કોરમોરન્ટ અને ડાર્ટર, ભરતપુર, ૨૦૨૫

તમે ઉદાસ રહો એ મને નથી ગમતું,
ને નાસીપાસ રહો એ મને નથી ગમતું.

ઉદાસ રહો ભલે કિંતુ ઉદાસ હાલતમાં
આમ આસપાસ રહો એ મને નથી ગમતું.

મને ગમે છે તમે આસપાસ હો એ, પણ
હા, બારેમાસ રહો એ મને નથી ગમતું.

તરત પરત જવા દેવાનું રુચે કેમ, તમે
થઈને શ્વાસ રહો એ મને નથી ગમતું.

ભલે તમે મને દિલની નજીક રાખ્યો નથી,
બીજાના ખાસ રહો એ મને નથી ગમતું.

ગઝલમાં આવો છો તો આવો અર્થ થઈ, કેવળ
બનીને પ્રાસ રહો એ મને નથી ગમતું.

વિવેક મનહર ટેલર
(૧૧-૧૧-૨૦૨૨/૨૪-૧૦-૨૦૨૫)

સાયુજ્ય… . . . ….ભરતપુર, ૨૦૨૫

તમે વાતો કરો તો થોડું સારું લાગે…. પારડી, સુરત, ઓક્ટોબર ૨૦૨૫

‘પતિ-પત્ની ઔર વો’ની લડાઈ લગ્નસંસ્થાની સરજત સાથે જ કદાચ શરૂ થઈ ગઈ હશે. દુનિયાની કોઈ પણ પત્ની સોતનનો સ્વીકાર ન જ કરે… પણ હિંદી કવયિત્રી રશ્મિ અગ્નિહોત્રીની ‘પતિ કી પ્રેમિકા કે નામ’ વાંચી. એમાં એક પત્નીનો પોતાની સોતન તરફનો અલગ જ અભિગમ વાંચવામાં આવ્યો. એ રચનામાંથી આ રચના સ્ફુરી. પત્ની જે રીતે પતિની પ્રેમિકા વિશે વિચારતી હશે એ જ રીતે, સોતન પણ પ્રેમીની પત્ની વિશે કશુંક તો વિચારતી જ હશે ને… એ પ્રેમીને ત્યાગી તો શકતી નથી, પણ એની પત્ની સાથેના સંઘર્ષથી શું ખુશ રહી શકતી હશે? એ શું ઇચ્છતી હશે? એ સ્ત્રી પણ પુરુષને પ્રેમ કરે છે એટલે ભલે અસંભવ તો અસંભવ પણ સમાધાન નહીં ઝંખતી હોય?

આ વિષય પર ભાગ્યે જ કોઈએ લખ્યું હશે.. રચના વાંચીને પ્રતિભાવ અવશ્ય પાઠવજો…

મોટાબુન! પાય લાગુ, તમે દિલના દ્વાર ખોલો,
સાજણને ગમતું તમને ગમતું ન કેમ, બોલો?

તમે અગ્નિના સાત ફેરે,
અમે સમજણના પાંચ દેરે વર્યાં ને પામ્યાં સૈંયા
તમે તરબતર પ્રતિપળ
અમે વર્ષાની એક અટકળ પર જીવતા બપૈયા!
તમે સાગર અમે તો ટોયું, પછી શાને આ હડદોલો?
તમે દિલના દ્વાર ખોલો

તમે પારિજાત પામ્યા
એ મારી જાત કામ્યા તે મારામાં થોડું ખરતા,
એમાં આ શા ઉધામા?
અમે આમે છંઈ નનામા, પછી શીદ તમે ઝઘડતા?
ઝાકળ છીએ બે પળનું, શાને ગણો ફરફોલો?
તમે દિલના દ્વાર ખોલો

– વિવેક મનહર ટેલર
(૧૭-૦૮-૨૦૨૫)

વાતો જો થઈ શકે તો દિલે બોજ ન રહે… …પારડી, સુરત, ઓક્ટોબર ૨૦૨૫