પીળપ તણા ફૂટે ઝરા… . . . . . . . …….ગરમાળો, ૦૨ મે ૨૦૨૬

ઊનાળો એટલે ગરમાળાના ખીલવાની ઋતુ. જેમ જેમ સૂર્ય વધુ તપે, એમ એમ ગરમાળાના અંગાંગે પીળપના ઝરા ફૂટે… ગામ આખામાં ગરમાળા ખીલવા માંડ્યા હોય એવા સમયે બધા જ પાન ખેરવી દઈને ખાલી થઈ ગયેલ ગરમાળા સાથે કવિ જે વાતચીત કરે છે એ આપણે ગયા વખતે સાંભળી… આ વખતે ખાલી થઈ ગયેલ ગરમાળો કવિને શું જવાબ આપે છે એ સાંભળીએ…

ધીર ધર, કવિ! જરા, ગણે છે શું ખરંત પાન?
ધીર ધર, તું વાત માન.

*ઘણું ઘણુંક ભાંગવું, તું ઘણ ઉઠાવ, ઓ ભુજા!* *
ખરે નહીં પરણ જૂનાં, શી વિધ ઊગશે દૂજા?
આજ રિક્ત ડાળ ડાળ, કાલ ફેર આનબાન.
ધીર ધર, તું વાત માન.

શું સૂર્ય, સૂર્યનો પ્ર-તાપ? ડર નથી મને જરા,
પ્રજાળ અંગ અંગ, છો! પીળપ તણા ફૂટે ઝરા;
બોલ, સૂર્ય સાંખશે શું મુજ પીળવંત વાન?
ગણે છે શું ખરંત પાન?

– વિવેક મનહર ટેલર
(૧૨-૦૪-૨૦૨૬)

(* પુણ્યસ્મરણ: સુન્દરમ્ – ઘણુંક ઘણું ભાંગવું, ઘણ ઉઠાવ, મારી ભુજા!)

સહેજ પણ ઉષ્મા કદી વર્તાય ના નિગાહમાં, શબ્દનો ગરમાળો થઈ ખરતો રહું તુજ રાહમાં… ૦૨ મે ૨૦૨૬

કર્ણિકાર! કર્ણિકાર! ક્યાં ગયા એ ઠાઠમાઠ?
કોણ સંગ બાંધી ગાંઠ?

ચીપવો શું કામ આમ મોસમોનો ગંજીપો?
ડાળ પર ખીલે છે, ફરફરે છે ફક્ત ખાલીપો,
સેંકડો હતાં, બચ્યાં ત્યાં પાન માંડ સાત-આઠ.
ક્યાં ગયા એ ઠાઠમાઠ?

પીળી પીળી સેરનાં એ ઝુમ્મરો બુઝાઈ ગ્યાં?
શીળી શીળી છાંય પ્રગટાવનાર દીપ ક્યાં?
હાય ત્યાગ! આ વિરાગ! શા ભણાવવા છે પાઠ?
કોણ સંગ બાંધી ગાંઠ?

– વિવેક મનહર ટેલર
(૧૧-૦૪-૨૦૨૬)

પહેલી પીળી આંખડી….. ગરમાળો…

લીલા વીલા ચહેરે પહેલી પીળી આંખડી ખૂલી,
‘આવ ઉનાળા,’ કહી ગરમાળે લગરીક લીધું ઝૂલી.

ફરકી, ફરકી, ફરકી આજે પ્રથમ સેર જ્યાં ફરકી,
‘સૂર્યદેવનું પાવન પગલું,’ કહીને કોયલ મરકી;
ક્યાંક ભૂલથી તૂટી ન જાયે પીળું ફૂલ એકાદું
ખિસકોલી એ ધ્યાન રાખતી બીજી ડાળ પર સરકી;
દેવચકલી પણ બે પળ માટે ખાવું-ગાવું ભૂલી.
‘આવ ઉનાળા,’ કહી ગરમાળે લગરીક લીધું ઝૂલી.

હવે ભલેને ગ્રીષ્મના ડિલે ફૂટતી લૂની પાંખો,
હવે ભલેને સૂરજદાદો કાઢે કરડી આંખો;
હવે ભલેને તપતા રસ્તા બોલે, અમને સાંખો
હવે આ પીળો વાન થશે ન મોસમ સામે ઝાંખો,
ડગલે પગલે શહેરમાં ખૂલશે પીળી શીળી મઢૂલી.
‘આવ ઉનાળા,’ કહી ગરમાળે લગરીક લીધું ઝૂલી.

– વિવેક મનહર ટેલર
(૨૬-૦૩-૨૦૨૬)

શીળી મઢૂલિ….

કર્ણિકાર….

કર્ણિકાર! ઓ કર્ણિકાર!*
ઘણા વખતથી કંઈ જ નથી લખ્યું, તું કંઈક વિચાર…
નિષ્પ્રાણ કલમમાં શી વિધ કરવો પ્રાણ તણો સંચાર?

ભરી વસંતે તારી જેમ જ થઈ ગયો છું ખાલી,
કાગળ પાડે આંસુ કોરાં, તોયે કલમ ના ચાલી;
તારે તો શું? ગ્રીષ્મ આવતાં વસ્ત્ર નવાં તૈયાર,
મારું તો કંઈક વિચાર…

તારા એક એક પાન સંગ હું ‘લાસ્ટ લિફ’ જીવ્યો છું,
તારે એક એક સેર ફૂટે તે સાથે હું ફૂટ્યો છું;
તેં સૂરજનો, મેં જીવનનો સરખો ખાધો માર,
વિચાર, કંઈક વિચાર…

કેટકેટલાં ગીત મેં, પ્યારે! તારા નામનાં ગાયાં,
તારા છાંયે મારા કેટલા ઓગાળ્યા પડછાયા;
યાદ કરી એ દિવસો જૂના, સહેજ તો ઋણ ઉતાર,
કોઈક તો દે વિચાર…
–
વિવેક મનહર ટેલર
(૦૨-૦૨/૨૬-૦૩-૨૦૨૬)

(*કર્ણિકાર = ગરમાળો)

સોળે કળાએ…. કર્ણિકાર

કોઈ આપને સ્મરે છે પળપળ… આપને શું એ ખ્યાલ છે?
ખ્યાલ નથી તો દાવો શીદ કે અમ પર અઢળક વહાલ છે?

આખેઆખી જાત બિછાવી દીધી અમે તો ઓરતા સાથે,
મેહ તમારી નેહનજરના તોય કેમ ન વરસ્યા માથે,
વિગત વખત પર નજર કરો તો,
દિલ પર હાથ મૂકીને કહો તો,
બે હૈયાં વચ્ચે જે કંઈ છે – ખુશહાલ છે? બેહાલ છે?

અમે તમારા થઈ રહેવાને પરહર્યાં ખુદનાં સૌ સપનાં,
પણ ના લાગે પોતીકાં તમને તો એ સપનાં શા ખપનાં?
સઘળું વિસરી જઈને પળભર,
સાચેસાચું કહો તો દિલબર,
અમારા જેવા અહીંયા છે, શું ત્યાં પણ એવા જ હાલ છે?

– વિવેક મનહર ટેલર
(૨૦-૨૪/૦૬/૨૦૨૫- ૦૪/૧૧/૨૦૨૫)

તમે વાતો કરો તો થોડું સારું લાગે…. પારડી, સુરત, ઓક્ટોબર ૨૦૨૫

‘પતિ-પત્ની ઔર વો’ની લડાઈ લગ્નસંસ્થાની સરજત સાથે જ કદાચ શરૂ થઈ ગઈ હશે. દુનિયાની કોઈ પણ પત્ની સોતનનો સ્વીકાર ન જ કરે… પણ હિંદી કવયિત્રી રશ્મિ અગ્નિહોત્રીની ‘પતિ કી પ્રેમિકા કે નામ’ વાંચી. એમાં એક પત્નીનો પોતાની સોતન તરફનો અલગ જ અભિગમ વાંચવામાં આવ્યો. એ રચનામાંથી આ રચના સ્ફુરી. પત્ની જે રીતે પતિની પ્રેમિકા વિશે વિચારતી હશે એ જ રીતે, સોતન પણ પ્રેમીની પત્ની વિશે કશુંક તો વિચારતી જ હશે ને… એ પ્રેમીને ત્યાગી તો શકતી નથી, પણ એની પત્ની સાથેના સંઘર્ષથી શું ખુશ રહી શકતી હશે? એ શું ઇચ્છતી હશે? એ સ્ત્રી પણ પુરુષને પ્રેમ કરે છે એટલે ભલે અસંભવ તો અસંભવ પણ સમાધાન નહીં ઝંખતી હોય?

આ વિષય પર ભાગ્યે જ કોઈએ લખ્યું હશે.. રચના વાંચીને પ્રતિભાવ અવશ્ય પાઠવજો…

મોટાબુન! પાય લાગુ, તમે દિલના દ્વાર ખોલો,
સાજણને ગમતું તમને ગમતું ન કેમ, બોલો?

તમે અગ્નિના સાત ફેરે,
અમે સમજણના પાંચ દેરે વર્યાં ને પામ્યાં સૈંયા
તમે તરબતર પ્રતિપળ
અમે વર્ષાની એક અટકળ પર જીવતા બપૈયા!
તમે સાગર અમે તો ટોયું, પછી શાને આ હડદોલો?
તમે દિલના દ્વાર ખોલો

તમે પારિજાત પામ્યા
એ મારી જાત કામ્યા તે મારામાં થોડું ખરતા,
એમાં આ શા ઉધામા?
અમે આમે છંઈ નનામા, પછી શીદ તમે ઝઘડતા?
ઝાકળ છીએ બે પળનું, શાને ગણો ફરફોલો?
તમે દિલના દ્વાર ખોલો

– વિવેક મનહર ટેલર
(૧૭-૦૮-૨૦૨૫)

વાતો જો થઈ શકે તો દિલે બોજ ન રહે… …પારડી, સુરત, ઓક્ટોબર ૨૦૨૫

રે રે દગાબાજ!
ભાગ્યમાં શું આપણ બેનાં લખ્યું’તું બસ આ જ ?

ભરતી-ઓટ તો આવત-જાવત; સૂકાય શું રત્નાકર?
સકળ લોક આપણને કહેતું યાવચ્ચંદ્રદિવાકર,
યુતિ એવી હતી કે જાણે જળ-માટી, દૂધ-સાકર,

શ્વાસશ્વાસ સહેવાસે રહ્યાં બાજત ઝાંઝપખાજ;
પછી થયું શું, રાજ?

પ્રસરે જગમાં તોય ન ખુશબૂ ત્યજે ફૂલનો સાથ,
વધઘટ તોયે ધોઈ ન નાંખે છાંઈ પિંડથી હાથ;
જનમ જનમનો ગણ્યો શું નહોતો આપણે આ સંગાથ?

અધવચ આમ ઓચિંતો શાને બદલાયો મિજાજ?
રહ્યો ન કોઈ ઈલાજ?

કિયા ખૂણામાં, કિયા કારણે લાગ્યો આખર લૂણો?
કઈ જગાએ, કહો ને સાજણ! હું ઊતર્યો છું ઊણો?
ક્યાં છે એ હૈયાનો હિસ્સો સદા જે રહેતો કૂણો?

‘ના’ ‘ના’ કહેતો ઊઠ્યો જ નહીં શું ભીતરથી અવાજ?
લગીર ન લાગી લાજ?

– વિવેક મનહર ટેલર
(૦૯-૦૭-૨૦૨૫)

કેરાલા, 2024

તમે જઈ વસ્યાં અવઢવને ગામ,
મળવું પણ હોય તો કઈ રીતે, કહો ને! મારો નિશ્ચેના મહેલમાં મુકામ.

તમે ‘જો’ અને ‘તો’ની નાજુકડી દોર પર પળ-પળ ઝૂલંતા બજાણિયા,
અમે ‘જે છે તે આ છે’ની નક્કર જમીન પર હોવાના અશ્વો પલાણિયા;
તમે ભૂશિરના વાસી,
અમે સમથળનિવાસી
પછી કઈ રીતે પાર પડે કામ?

તમે બીજાએ સ્થાપેલા આંકાથી હૈયાના ભાવોને માપો ને કાપો,
અમે મનડાની મોજના હલ્લેસે હલ્લેસે હાંકીએ જીવનનો તરાપો;
તમે દુનિયાના બંદી
અમે બંદા સ્વચ્છંદી
કહો, કઈ રીતે એક થશે નામ?

તમે એકદા તો દલડાની કેડી પર મનગમતું પગલું માંડો ને, ભલે એક,
પછી ‘લોકો શું કહેશે’નો બીજા ડગલે થાય ઇચ્છા તો કરજો વિવેક;
સૌ બંધન છોડી-છાંડી
એક શ્વાસ આઝાદી
માણો, હું આપનો ગુલામ…

– વિવેક મનહર ટેલર
(૦૮-૦૬-૨૦૨૫)

(અવઢવનું ગામ…… …બેકવૉટર્સ, પુવાર, કેરાલા, 2024)

ધુઁઆ ધુઁઆ સા હૈ સમા…. ….સાપુતારા, ઓગસ્ટ ૨૦૨૫

હૈયું ફાટ્યું કે પછી વાદળ?
હૈયામાન ખાતાએ કહ્યું- છે વાત હવે ભયજનક સપાટીથી આગળ.

લીલા સળ સળવળ્યા ડુંગરના માથે
ને રેલા રેલાયા દડદડ;
ડૂબવું કે તરવું એ સમજી ના શક્યું,
હતું પહેલેથી તળ અણઘડ!
હોવાની હોડીમાં છીંડુ પડ્યું, ક્યાંથી ધસમસતાં આવ્યાં આ જળ?

મટકું માર્યું એવી નાનકડી વેળમાં
જળબંબોળ હૈયાનું ગામ,
સામે ચાલીને ઊભ્ભો મોલ હાથ દ્યો
તો પછી દેવું કેમ વૈયાનું નામ?
એક જ નજરમાં જ્યાં સઘળું નિછાવર, ત્યાં જોવું શું આગળ ને પાછળ?

– વિવેક મનહર ટેલર
(૦૨-૦૯-૨૦૨૪/ ૧૦-૦૫-૨૦૨૫)

એકલવીર…. ….હતગઢ, ઓગસ્ટ ૨૦૨૫

જુગ જુગ જીઓ, બતરડી!
આંખ મીંચીને, હોઠ ભીંચીને લાંબા નખની ધાર કાઢીને એણે કેવી છણકાભઈની ત્વચા લીધી ઊતરડી!

વગર કામનું ફૂગ્ગા જેવું મોંઢું લઈને
જીવ લેતો હો સાજન તો એ જીવતરનો શો અર્થ?
બધી જ વાતને કાયમ માટે સંઘરી રાખી
ફોટા માફક ડિલિટ કરો નહીં તો આ હોવું વ્યર્થ!
મૂંછ મરડી, નજર કરડી કરતો એ તો બેઠો ઊંધો સ્થિર થઈ, પણ અહીં તો ચક્કર ચક્કર ફરે ભમરડી.
જુગ જુગ જીઓ, બતરડી!

છણકાભઈ તો ભારે છે ભઈ! જરી પડ્યો ઘસરકો એમાં
જનમ જનમના સણકાભઈ તેડાવ્યા,
કાચા ક્યાં છે બતરડીબઈ પણ, આંખ મીંચકતા, બાંહોમાં લેતા,
ચુમ્મીબઈના ઇમોજી રેલાવ્યા,
ખાધું, પીધું ને રાજ કીધું એમ આખી વાતનો અંત આવ્યો જ્યાં બેઉ જણાએ એકમેકને ભેટવા મૂકી ગબરડી.
જુગ જુગ જીઓ, બતરડી!

– વિવેક મનહર ટેલર
(૨૮-૦૩-૨૦૨૫)

*બતરડી= શબ્દકોશના દરવાજે ‘બતરડી’ના અર્થ માટે ટકોરા મારશો તો. ‘ઝાંઝ નામનું વાદ્ય’ એવો અર્થ દરવાજો ઉઘાડશે, પણ દક્ષિણ ગુજરાતના તળપ્રદેશમાં ‘બતરડી’ શબ્દનો અર્થ “કોઈની ઉપર (મોટાભાગે નાના બાળક ઉપર) અચાનક ખૂબ જ વહાલ ઉભરાવું’ એવો થાય… નાના બાળકો કે પ્રિયપાત્ર પર આકસ્મિક વહાલનો ઉભરો આવતાં મીઠું બચકું ભરી લેવું, ચૂંટિયો ખણવો કે આલિંગનમાં લએ દબાવી દેવું એને બતરડી આવી ગઈ એમ કહેવાય છે. ગુણવંત શાહના લઘુકાવ્યનો એક અંશ: ‘સાધના એ કંઈ હોઠ પીસીને/કે બતરડી કાઢીને/બૂહાની માફક મંડી પડવાની/કસરત નથી.’

ક્લોઝ અપ…. …ગ્રેટર રોડરનર, મુઆબ, અમેરિકા, 2024