વિવેક કહી મને બોલાવો છો, શું જાણ નથી?
હજી સુધી મને મારી જ ઓળખાણ નથી.

આ દેહ જેમાં હું રહું છું પચાસ વર્ષોથી,
સ્વયં મને હજી એની પૂરી પિછાણ નથી.

બધાની જેમ અજાણ જ છું હુંય સદીઓથી,
હું છું કે નહીં ને છું તો શું છું? કંઈ પ્રમાણ નથી.

ટુ બી કે નોટ ટુ બીના ભરમ ઉકેલો તમે જ,
હું અદનો આદમી છું, હું ચતુરસુજાણ નથી.

ઈમાન-કૂફ્રની વચ્ચે હતી જે ગાલિબને,
અધર્મ-ધર્મમાં મારે એ ખેંચતાણ નથી.

સ્વયં વિશે કશું કહેવું જ પડશે એમ કહી,
વળી કહો છો તમે, પ્રેમ છે દબાણ નથી.

તમારું સત્ય છે કે પ્રાણ શ્વાસ પર નિર્ભર,
અહીં તો શબ્દ જો લઈ લો તો પછી પ્રાણ નથી.

‘રમેશ’! ખુશ છે છ અક્ષરના નામથી જ ‘વિવેક’,
તો શું થયું કે એ તારા ઢીંચણસમાણ નથી!

– વિવેક મનહર ટેલર
(૧૮-૦૪-૨૦૨૬)

વારતા બંને તરફ સરખી રહી…. …સારસ બેલડી, ભરતપુર, ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૫

વાયદો કરવા છતાંયે ના મળ્યાંની વારતા બંને તરફ સરખી રહી,
ચાહ નહોતી એવું તો નહોતું જરા, પણ વ્યસ્તતા બંને તરફ સરખી રહી.

કો’કને ત્યાં પહેલવહેલીવાર બે આંખો મળી, મળતી રહી, મળતી રહી,
હોઠ ના ખૂલ્યા પરંતુ દિલ મળ્યાંની સ્પષ્ટતા બંને તરફ સરખી રહી…

એક જણ થઈને સિતારો આભમાં ચમક્યું, બીજું નેપથ્યમાં આખું જીવન,
રામ જાણે! મીર માર્યાની ખુશી તો તે છતાં બંને તરફ સરખી રહી.

રેતશીશીમાંથી શું રેતી જ? ના! સરતી રહી સમજણ ઉભય માટેની પણ,
જિંદગી સાજીસમી હોવાની તો પણ માન્યતા બંને તરફ સરખી રહી.

હું વધું કે તું વધેની વાટ જોવામાં જે આગળ ના વધી એ જિંદગી!
પહેલ ત્યાંથી થાય તો સૌ ભૂલવાની સજ્જતા બંને તરફ સરખી રહી.

યુદ્ધમાં પરિણામ કેવળ તોળશો તો પલ્લાં નક્કી ઊંચાં-નીચાં લાગશે,
પણ ખુવારી ત્રાજવે તોળો તો સમજાશે, મતા બંને તરફ સરખી રહી.

– વિવેક મનહર ટેલર
(૧૧/૦૨- ૦૪/૦૩/૨૦૨૬)

વ્યસ્તતા બંને તરફ સરખી રહી…. …સારસ બેલડી, ભરતપુર, ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૫

બોલ્યું ચાલ્યું માફ કરજો…. ….યુટાહ, અમેરિકા, ૨૦૨૪

જે છે એ ગડમથલ કહીને બેસી જઈશ હું, બોલ્યું ચાલ્યું માફ કરજો.
બસ, આખરી ગઝલ કહીને બેસી જઈશ હું, બોલ્યું ચાલ્યું માફ કરજો.

કાલે કદાચ સૂર્ય ન ઊગે એ શક્ય છે, સાંજે એની પાસે જઈને
ફોકટ છે દડમજલ કહીને બેસી જઈશ હું, બોલ્યું ચાલ્યું માફ કરજો.

કહેવાયું જે હજાર વખત, એ સિવાયનું લાવું તો પણ ક્યાંથી લાવું?
થોડું અદલબદલ કહીને બેસી જઈશ હું, બોલ્યું ચાલ્યું માફ કરજો.

મંઝિલ મળી કે નહીં મને, હે સુજ્ઞ ભાવકો! આપ સૌ એ નક્કી કરજો;
કેવી રહી મજલ કહીને બેસી જઈશ હું, બોલ્યું ચાલ્યું માફ કરજો.

ખાલીપો ખાલી થાય છે, સાચવજો દોસ્તો! અંતમાં જે હાથ આવ્યું-
બસ, એ જ દરઅસલ કહીને બેસી જઈશ હું, બોલ્યું ચાલ્યું માફ કરજો.

અહીંયા વિવેક નામનો શાયર હતો કોઈ; શું હતો એ ને શું નહોતો?
એ વાત પલ દો પલ કહીને બેસી જઈશ હું, બોલ્યું ચાલ્યું માફ કરજો.

– વિવેક મનહર ટેલર
(૧૯/૧૦-૧૭/૧૨/૨૦૨૫)

તું નાસીપાસ રહે એ મને નથી ગમતું…. ….સામાન્ય કલકલિયો, ભરતપુર, ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫

૧૧-૧૧-૨૦૨૨ના દિવસે અડધી લખેલી ગઝલ ત્રણ વરસ પછી ૨૪-૧૦-૨૦૨૫ના રોજ પૂરી કરી – તમે ઉદાસ રહો એ મને નથી ગમતું… પણ ‘રહો’ રદીફ રહી રહીને ‘રહે’ પોકારતી હતી, એટલે એ ગઝલ રદ કરીને એકાદ-બે નવા શેર સાથે આ નવી ગઝલ. આપને કઈ ગઝલ ગમી? મૂળ ગઝલ કે આ નવ્યસંસ્કરણ? કમેન્ટમાં અવશ્ય જણાવજો…

તું નાસીપાસ રહે એ મને નથી ગમતું,
સતત ઉદાસ રહે એ મને નથી ગમતું.

ઉદાસ રહે ભલે, કિંતુ ઉદાસ હાલતમાં
તું આસપાસ રહે એ મને નથી ગમતું.

મને ગમે જ છે તું આસપાસ હો એ, પણ
હા, બારેમાસ રહે એ મને નથી ગમતું.

અમાસ છે તો આ સૌ તારલા બુઝાવી દો…
લગીર ઉજાસ રહે એ મને નથી ગમતું.

તરત પરત જવા દેવાનું રુચે કેમ ભલા?
તું થઈને શ્વાસ રહે એ મને નથી ગમતું.

હો ફક્ત આવજા ગંતવ્ય એવો શ્વાસ સમો
અદિશ પ્રવાસ રહે એ મને નથી ગમતું

ગઝલમાં આવે છે તો આવ અર્થ થઈ, કેવળ
બનીને પ્રાસ રહે એ મને નથી ગમતું.

– વિવેક મનહર ટેલર
(૨૦-૧૧-૨૦૨૫)

ભલેને તેં મને દિલની નજીક રાખ્યો નથી,
બીજાની ખાસ રહે એ મને નથી ગમતું.

– આ શેર તો બિલકુલ અનાયાસ ને આપોઆપ જ સ્ફૂરી આવ્યો… પણ લખ્યા પછી ખ્યાલ આવ્યો કે ‘તુમ કિસી ઔર કો ચાહોગી તો મુશ્કિલ હોગી’ ગીતના દૃઢીભૂત સંસ્કારનું જ એ ફરજંદ હોવાની શક્યતા નકારી ન શકાય. એટલે ગઝલના નવોન્મેષ સમયે એ શેર ગઝલમાંથી દૂર કર્યો છે.

તું આવ કે પાડી રહ્યો છું સાદ હું તને… ….સામાન્ય કલકલિયો, ભરતપુર, ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫

તમે ઉદાસ રહો એ મને…. . . …..લિટલ કોરમોરન્ટ અને ડાર્ટર, ભરતપુર, ૨૦૨૫

તમે ઉદાસ રહો એ મને નથી ગમતું,
ને નાસીપાસ રહો એ મને નથી ગમતું.

ઉદાસ રહો ભલે કિંતુ ઉદાસ હાલતમાં
આમ આસપાસ રહો એ મને નથી ગમતું.

મને ગમે છે તમે આસપાસ હો એ, પણ
હા, બારેમાસ રહો એ મને નથી ગમતું.

તરત પરત જવા દેવાનું રુચે કેમ, તમે
થઈને શ્વાસ રહો એ મને નથી ગમતું.

ભલે તમે મને દિલની નજીક રાખ્યો નથી,
બીજાના ખાસ રહો એ મને નથી ગમતું.

ગઝલમાં આવો છો તો આવો અર્થ થઈ, કેવળ
બનીને પ્રાસ રહો એ મને નથી ગમતું.

વિવેક મનહર ટેલર
(૧૧-૧૧-૨૦૨૨/૨૪-૧૦-૨૦૨૫)

સાયુજ્ય… . . . ….ભરતપુર, ૨૦૨૫

માતૃભાષાની દશા પર દિલ દ્રવે,
કેટલું ને ક્યાં સુધી રડવું હવે?

આ તરફ રંગમંચ છે, ત્યાં બ્રોડ-વે,
જોઉં, દીકરો કોને કેટલું સાચવે?

તીર એવું માર્યું છે શું માનવે?
કે ફરી એ આ યુગે પણ સંભવે?

દીકરાનું હૈયું અટક્યું પાલવે,
પણ વહુને ઘરમાં મા ના પાલવે.

ચાહે છે ભાષાને સૌ પણ મન વગર,
બાકી શું પહોંચે નહીં એ માળવે?

ગત-અનાગત કોઈએ જોયું છે ક્યાં?
હું તને પામું તો પામું આ ભવે.

જ્યાં ન ફાવ્યા જગના એકે આર્કિટેક્ટ,
એ કરી દેખાડ્યું બસ, એક કલરવે.

– વિવેક મનહર ટેલર
(૦૩/૦૪/૨૦૨૫ – ૧૭/૦૫/૨૦૨૫)

(જા નથી રમતા સજનવા…. ….બ્લેક નેક આઇબીસ અને સ્નેકબર્ડ, ભરતપુર, ફેબ્રુઆરી-૨૦૨૫)

સારા અને નઠારા વચ્ચે જે છે તે શું છે?
સમજો તો બે કિનારા વચ્ચે જે છે, બધું છે.

લડવા દો પંડિતોને જીવનભર, આપણે તો
શ્રદ્ધાના બે મિનારા વચ્ચે જે છે, ઘણું છે.

દુઆ, વુજૂ, નમાજો; સમજો તો વ્યર્થ સઘળું,
તસ્બીહના બે પારા વચ્ચે* જે છે, ખરું છે.

બીજા કશાય માટે જગ્યા બચે શી રીતે?
મારા અને તમારા વચ્ચે જે છે તે ‘હું’ છે.

મોડી તો મોડી પણ, હા! સાચી સમજ તો જાગી,
તંતુ બે હાશકારા વચ્ચે જે છે, ઋજુ છે.

મનભેદ છે હજારો, મતભેદ લાખ તો પણ
સમજણ બે પ્રાણપ્યારા વચ્ચે જે છે, બહુ છે.

ટાણે ભૂલી ન જાઉં એ ગીત હું, દુઆ કર!
વાહ-વાહ અને દુબારા વચ્ચે જે છેડવું છે.

– વિવેક મનહર ટેલર
(૧૮-૨૦/૦૪/૨૦૨૫)

(*તસ્બીહના બે પારા વચ્ચે = શબ્દસમૂહ સૌજન્ય: શબનમ ખોજા)

(એક અકેલા……… ….લિટલ કોરમોરન્ટ, ભરતપુર, ફેબ્રુઆરી-૨૦૨૫)

જરા આ પાંખને ઓછી પ્રસારીએ, આવો; જગતનો વ્યાપ એ રીતે વધારીએ, આવો…… ………. પેલિકન, કેવલાદેવ પક્ષી અભયારણ્ય, ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫

હું તરત પરત ફરત
પણ શું એ તને ગમત?

કોને કોની લાગી લત?
કોણ કહી શકે તરત?

થઈ શકાશે પૂર્વવત્…
બોલ, મારે છે શરત?

જીવ આવ્યો છે ગળે,
તોય ન છૂટે મમત.

તોય એ ન ગુજરે કેમ?
વખ સમો મળ્યો વખત.

બેય જીતે, બેય માત;
લગ્ન કેવી છે રમત?

તું ન આવી હોત તો
આ ગઝલ પૂરી કરત.

મારી જિંદગીમાં કેમ
દર્દના છે દસ્તખત?

જ્યાં જુઓ ગઝલ, ગઝલ
કેમ આટલી ખપત?

શબ્દ-શબ્દ ના કરો,
મૌન છે ખરી બચત.

– વિવેક મનહર ટેલર
(જાન્યુઆરી ૨૦૨૪ – ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫)

ઉડ્ડયન…. …..પેલિકન, કેવલાદેવ પક્ષી અભયારણ્ય, ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫

ગંગા નહીં, હવે કરીએ સૂર્યનું અવતરણ…. ….એન્ટિલોપ કેન્યન, પેજ, અમેરિકા, ઓક્ટો-2024

તું મળી… હવે બીજું કશું ન જોઈએ,
જિંદગી! હવે બીજું કશું ન જોઈએ.

તું યદિ નહીં રહે તો શું કહીશ હું?-
‘તું નથી… હવે બીજું કશું ન જોઈએ.’

આંખમાં તું હોય ને આ આંખ બંધ થાય,
એ પછી હવે બીજું કશું ન જોઈએ.

આખરી કહી ફરી ફરી કહે બધા –
આખરી ! હવે બીજું કશું ન જોઈએ

તૃપ્તિ એવી રાખવી કે જિંદગી પૂછે-
‘માનવી! હવે બીજું કશું ન જોઈએ?’

અન્યને કલમ મળી, તને ગઝલ મળી;
બસ કવિ! હવે બીજું કશું ન જોઈએ

– વિવેક મનહર ટેલર

ગઝલનો પહેલો શેર લખાયો ૨૬-૦૧-૨૦૧૮ના રોજ. બીજો શેર લખાયો ૦૫-૦૪-૨૦૨૨. અને બાકીની ગઝલ લખાઈ ૨૭-૦૧-૨૦૨૫ના રોજ… સાત વરસે ગઝલ પૂરી થયાની તૃપ્તિનો ઓડકાર ખાધો તો ભીતરથી અવાજ ઊઠ્યો: હવે બીજું કશું ન જોઈએ…

પારલૌકિક…. ….એરિઝોના, અમેરિકા, ઓક્ટો-2024

(તોરણદ્વાર…. …જયપુર, ડિસેમ્બર ૨૦૨૪)

આપણા કજિયા-બખેડાનો કોઈ અંત ખરો?
‘હું‘ની લંકા જે દહે, એવો કો‘ હનુમંત ખરો ?

‘માંગ, માંગે તે દઉં‘ – કહી તો દીધું એને, પણ
હું અહમ્ ત્યાગી શકું, એટલો શ્રીમંત ખરો?

બેઉ જણ બેઉને, છે એમ સ્વીકારી ન શકે
તો એ સંબંધ ખરા અર્થમાં જીવંત ખરો?

બેઉ જણ પામ્યા પરાજય, હતી કેવી આ રમત?
જિંદગી! તું જ કહે કોણ છે જયવંત ખરો?

શ્વાસ તું મારો છે એ કહું તો છું પણ શ્વાસની જેમ
તુર્ત પડતો મૂક્યો હો એવો કોઈ તંત ખરો?

એકદા ઠીક પણ આ ત્યાગ-મિલન પળપળનાં,
વેઠવાં કેમ એ શીખવાડે એ દુષ્યંત ખરો.

ક્યાં લગી રહેવું અલગ થઈ બે કિનારા, હે પ્રભુ?
પુલ બાંધી શકે વચ્ચે તો તું ભગવંત ખરો.

આજથી છુટ્ટા – કહીનેય સદા ત્યાંના ત્યાં,
કોઈ તો તંત ઉભય વચ્ચે, હા, સાદ્યંત ખરો.

થાય ઝઘડો તો તું દીઠી ન ગમે, ને પાછો
રોમરોમેથી હું તારા ભણી ઢળકંત ખરો

પોતપોતાની રીતે છો ને ખીલો, પણ યારો!
જો ખરો, પુષ્પ ખરે એ રીતે મહેકંત ખરો

– વિવેક મનહર ટેલર
(૦૭/૦૬/૨૦૨૨-૦૯/૧૧/૨૦૨૪ )

(તોરણદ્વાર…. …જયપુર, ડિસેમ્બર ૨૦૨૪)